Tekst: Bjørg Hovland
Langs stranda frå Osen i Dale i Luster og ut til «Vodla-bryggja» låg det ein gong 6–7 strandsitjarstover. To gamle bilete viser korleis det såg ut.
Ein strandsitjar var ein som budde ved sjøen utan å ha gard. Nokre fekk feste ein liten flekk jord, men dei fleste levde av det fjorden og folka på gardane kunne gje: fiske, frakt, skyss og dagarbeid. Plassen ved stranda var ikkje tilfeldig. Her låg båtane, og herifrå gjekk vegen ut i verda, både til grannebygdene og til Bergen.
Osen 1: Stovene i Osen, truleg frå like før 1900. Nede til venstre skimtar ein bakskuten av ei jekt.
Stovene i Osen er truleg frå like før 1900. Det var 6–7 strandsitjarstover etter stranda frå Osen og ut til «Vodla-bryggja». Me ser så vidt litt av bakskuten på ei jekt i venstre kant av biletet. Etter det eg har fått fortalt, hadde «Per i Fossen» jekta liggjande i Osen.
Jektene var lenge viktige for bygdene inst i Sogn. Med dei vart smør, skinn, tømmer og anna frakta til Bergen, og salt, korn og kramvarer kom same vegen heim. Kring 1900 hadde dampbåtane teke over mykje av farten. Difor er det ikkje så mange bilete att der jektene er med.
Per var husmann under Nygard. Etter utskiftinga fekk han framleis bu og leva som før, sjølv om husa hans vart flytte.
Ved ei utskifting vart teigane som før låg spreidde, samla, og ofte måtte hus og heile tun flyttast. For husmenn og strandsitjarar kunne det bety at heimen vart flytt, sjølv om livet elles gjekk som før.
Osen 2: Osen i 1930-åra. Til høgre står stova der «Bul» budde, og seinare Knut og Anna Søvde. Oppover bakkane ser ein Hestaskårane og innmarka.
Biletet Osen 2 er frå 1930-åra. Det viser stova i Osen til høgre, der «Bul» hadde budd. Etter dei budde Knut og Anna Søvde der med seks born. Knut rodde skyss, og Anna sydde både brurekjolar og konfirmasjonskjolar. Ho var alltid blid.
Før vegane kom, var skysskaren ein viktig mann i bygda. Han rodde folk over fjorden og til dampbåtkaia, til kyrkje, lege og marknad. Ei dyktig syerske var like viktig i ei tid då kjolane til dei store dagane i livet vart sydde heime i bygda. Mange brurer og konfirmantar i Dale har truleg gått i kjolar Anna sydde.
Den andre stova, «Lyder-stova», står framleis. Ho er oppkalla etter «Lyderen», som var matros på Bergensbåten «Lyderen». Bergensbåtane gjekk i fast rute mellom Bergen og bygdene i Sogn og var bygdefolket sitt bindeledd til byen i mange tiår.
Har du bilete eller minne?
Har du bilete av Anna Søvde eller av kjolar ho sydde, eller andre bilete og minne frå Osen og stovene langs stranda? Då vil sogelaget gjerne høyra frå deg. Ta kontakt.
På biletet Osen 2 ser ein òg Hestaskårane. Ein ser oppover bakkane og får eit inntrykk av innmarka. Hestaskårane er husmannsplassen som Luster Sogelag har arbeidd med å ta vare på. Du kan lesa meir om husa, restaureringa og folket som budde der under temaet Hestaskårane.